Complicatie of medische fout: waar ligt de grens?

Als je voor een medische behandeling of operatie naar het ziekenhuis of de arts gaat, hoop je op een goed herstel. Toch verloopt het zorgproces in de praktijk niet altijd zoals gehoopt. Soms ontstaat er na een ingreep onverwacht een infectie of verslechtert de gezondheid van de patiënt.

In zulke emotionele en lastige situaties wordt al snel gesproken over een “medische fout” of “medische misser”. Maar is dat wel altijd terecht? Een tegenvallend resultaat of een medische tegenslag betekent namelijk niet automatisch dat de arts onzorgvuldig is geweest of een fout heeft gemaakt. Om te begrijpen hoe het precies zit, moeten we kijken naar het duidelijke verschil tussen een complicatie en een medische fout.

Wat is een complicatie?

Een complicatie is een onbedoelde of ongewenste uitkomst die tijdens of na een medische behandeling optreedt. Het belangrijkste kenmerk van een complicatie is dat deze zich kan voordoen ook al heeft de arts uiterst zorgvuldig gehandeld en de behandeling volledig volgens de regels uitgevoerd. Een complicatie is in feite een vooraf bekend en ingecalculeerd risico dat bij de behandeling hoort. Zorgverleners bespreken deze risico’s daarom vaak al voorafgaand aan de ingreep met de patiënt.

Wanneer is sprake van een medische fout?

Om te bepalen of iets een medische fout is, kijken we naar de wet. In Artikel 7:453 van het Burgerlijk Wetboek (BW) staat dat een zorgverlener de zorg van een “goed hulpverlener” in acht moet nemen. Dit betekent dat een arts moet handelen in overeenstemming met de professionele standaard van zijn beroepsgroep. Dat houdt in dat de arts de zorgvuldigheid in acht moet nemen die van een gemiddeld bekwaam en redelijk handelend vakgenoot in dezelfde omstandigheden mag worden verwacht.

Er is sprake van een medische fout wanneer de zorgverlener onder die professionele standaard is gebleven en onzorgvuldig heeft gehandeld, bijvoorbeeld door onvoldoende voorzorgsmaatregelen te nemen of een verkeerde beslissing te nemen terwijl de juiste kennis en middelen aanwezig waren.

Echter, ook bij complicaties, kan er alsnog sprake zijn van een medische fout, bijvoorbeeld als de complicatie het gevolg is van een medische fout of als er bij een complicatie vervolgens zodanig verkeerd wordt gehandeld dat het als medische fout geldt.

Waar ligt de grens?

De grens tussen een complicatie en een medische fout ligt niet bij de vraag óf er iets mis is gegaan of hoe erg de uitkomst is. De grens ligt bij de vraag of de zorgverlener van de ontstane situatie een verwijt kan worden gemaakt. Oftewel: of de arts onder de norm van het goed hulpverlenerschap is gebleven.

Belangrijk hierbij is dat dus níét elke complicatie een medische fout is. Een complicatie is in beginsel een ingecalculeerd en helaas soms onvermijdbaar risico van een behandeling. Zolang de arts zorgvuldig heeft gehandeld volgens de professionele standaard, is een complicatie géén fout en is er geen aansprakelijkheid. Pas als een complicatie ontstaat, verergert of verkeerd afloopt doordat de arts onzorgvuldig heeft gehandeld, wordt de grens overschreden en spreken we van een medische fout.

Om deze grens helder af te bakenen, moeten we drie specifieke situaties van elkaar onderscheiden:

1. Zuivere complicatie: Een complicatie kan optreden ondanks uiterst zorgvuldig medisch handelen. De nadelige toestand vloeit rechtstreeks voort uit het risico van de behandeling. Omdat de arts volgens de professionele standaard heeft gehandeld, valt hem geen verwijt te maken en is er geen wettelijke aansprakelijkheid.
2. Complicatie ontstaan door een fout: Een nadelige toestand of infectie ontstaat rechtstreeks doordat de arts onzorgvuldig heeft gehandeld, richtlijnen heeft genegeerd of een vermijdbare menselijke vergissing heeft gemaakt. De arts is onder de professionele standaard gebleven. De grens van verwijtbaarheid is overschreden, waardoor er wél wettelijke aansprakelijkheid ontstaat voor de totale schade.
3. Fout bij het vervolg handelen: Een complicatie ontstaat in eerste instantie als een onvermijdelijk risico (geen fout bij het ontstaan). Vervolgens vertoont de patiënt duidelijke alarmsignalen (zoals hoge koorts of acute pijn), maar de arts negeert deze symptomen en grijpt niet tijdig in. De complicatie zelf is de arts niet te verwijten, maar het onzorgvuldige handelen daarna steekt de grens over. De zorgverlener is in dat geval wettelijk aansprakelijk voor de extra schade die door het te late ingrijpen is veroorzaakt.

Tot slot

Het onderscheid tussen een complicatie en een medische fout is in de praktijk niet altijd eenvoudig te maken. Dat een behandeling anders verloopt dan verwacht, betekent immers niet automatisch dat de zorgverlener onzorgvuldig heeft gehandeld. Doorslaggevend zijn de omstandigheden van het geval en de vraag of de zorgverlener heeft gehandeld volgens de professionele standaard. Soms is daarvoor nader medisch onderzoek nodig door een onafhankelijk medisch deskundige.

Mocht er onverhoopt iets misgaan in de zorg, dan verplicht Artikel 10 lid 3 van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) de zorgaanbieder om de patiënt direct en eerlijk te informeren over de aard en toedracht van het incident.

Uiteindelijk gaat het dus niet alleen om wat er tijdens een behandeling is misgegaan, maar vooral om de vraag of dit voorkomen had kunnen worden door zorgvuldiger te handelen. Een complicatie is niet automatisch een medische fout, maar kan daar onder bepaalde omstandigheden wel het gevolg van zijn.

Vragen?

Heeft u vragen of zoekt u een advocaat die is gespecialiseerd in  aansprakelijkheidsrecht, letselschade en verzekeringsrecht? Neem vrijblijvend contact op. Schaderecht Advocatuur is een advocatenkantoor gespecialiseerd in aansprakelijkheid, letselschade en verzekeringsrecht.

Schaderecht Advocatuur | info@schaderecht.nl | 085 800 8080 |  Jansbuitensingel 7, 6811 AA Arnhem